Εργαστηριακό Μάθημα 2 : Βασικές Μονάδες Μέτρησης – Δομή Προσωπικού Υπολογιστή
Πηγή: Σχολικό βιβλίο Τεχνολογία Υπολογιστών και Περιφερειακών
Παράγραφοι 3.8 και 4.1
Εργ. Μάθημα 2α : Βασικές Μονάδες Μέτρησης – Υποσυστήματα Εκκίνησης, Επικοινωνίας, Μεταφοράς Δεδομένων
Το ρολόι (Clock)
Για το συγχρονισμό των λειτουργιών τόσο του επεξεργαστή, όσο και ολόκληρου του συστήματος χρησιμοποιείται ένα υποσύστημα το οποίο δίνει τον απαιτούμενο «ρυθμό» σε όλες τις μονάδες, ώστε να συνεργάζονται και να επικοινωνούν μεταξύ τους ομαλά. Το υποσύστημα συγχρονισμού του υπολογιστή ονομάζεται «ρολόι» (Clock). Το ρολόι στην πράξη είναι μια γεννήτρια τετραγωνικών παλμών με συγκεκριμένη και σταθερή συχνότητα.

Σε κάθε κύκλο του ρολογιού ο επεξεργαστής μπορεί να ολοκληρώνει την εκτέλεση μιας εργασίας. Ο κύκλος του ρολογιού αντιστοιχεί στους παλμούς της γεννήτριας τετραγωνικών παλμών. Σε κάθε ωρολογιακό παλμό ο επεξεργαστής ολοκληρώνει ένα αυτόνομο τμήμα (ή στάδιο) μιας εντολής. Το κύκλωμα παραγωγής του ρολογιού είναι συνήθως εξωτερικό και παράγει μια κυματομορφή όπως αυτή του παραπάνω σχήματος.
Παρατηρούμε ότι το σήμα του ρολογιού εναλλάσσεται μεταξύ της στάθμης των 5V και αυτής των 0V. Λόγω του σχήματός του το σήμα αυτό ονομάζεται τετραγωνική παλμοσειρά. Το χρονικό διάστημα μεταξύ δύο διαδοχικών εναλλαγών του σήματος, για παράδειγμα από τα 0V στα 5V και πάλι στα 0V, είναι ίσο με μια ημιπερίοδο του ρολογιού. Δύο διαδοχικές ημιπερίοδοι αποτελούν μια ολόκληρη περίοδο ή όπως αλλιώς λέμε έναν κύκλο του ρολογιού. Το αντίστροφο της περιόδου είναι η συχνότητα. Η συχνότητα μας πληροφορεί τον αριθμό των κύκλων του ρολογιού στη διάρκεια του ενός δευτερολέπτου και για τους μικροεπεξεργαστές συνήθως είναι της τάξης των GHz. Το ένα GHz είναι ίσο με ένα δισεκατομμύριο κύκλους το δευτερόλεπτο.
Βασικά Μεγέθη και Μονάδες μέτρησης
Παρακάτω δίνονται ορισμοί και πληροφορίες σχετικά με τα βασικά μεγέθη που χρησιμοποιούνται στην τεχνολογία των υπολογιστών.
Συχνότητα
Ως συχνότητα ορίζεται ο αριθμός των επαναλήψεων ενός περιοδικού φαινομένου, μέσα σε χρονικό διάστημα ενός δευτερολέπτου. Στην προκειμένη περίπτωση το περιοδικό φαινόμενο στο οποίο αναφερόμαστε είναι η ολοκλήρωση ενός τετραγωνικού παλμού του ρολογιού. Η μονάδα μέτρησης της συχνότητας είναι το Hertz. Στην τεχνολογία των υπολογιστών χρησιμοποιούνται περισσότερο τα πολλαπλάσια:
KiloHertz (KHz) = 103 Hertz = 1.000 Hz
MegaHertz (MHz) = 106 Hertz = 1.000.000 Hz
GigaHertz (GHz) = 109 Hertz = 1.000.000.000 Hz
Το Bit
Η ονομασία bit προκύπτει από τα γράμματα των αγγλικών λέξεων binary digit δηλαδή δυαδικό ψηφίο. Το δυαδικό ψηφίο μπορεί να πάρει δύο διακριτές τιμές, το «0» και το «1».
Στη λειτουργία των ηλεκτρονικών υπολογιστών χρησιμοποιείται το δυαδικό σύστημα αρίθμησης. Έτσι αναφερόμενοι στα ηλεκτρονικά κυκλώματα του υπολογιστή, το «1» αντιστοιχεί στην ύπαρξη ροής ηλεκτρικού ρεύματος ή στην ύπαρξη ηλεκτρικής τάσης συγκεκριμένης στάθμης (π.χ +5V) και το «0» αντιστοιχεί στην έλλειψη ηλεκτρικού ρεύματος ή στην ύπαρξη μηδενικής ηλεκτρικής τάσης (0 volt) ή διαφορετικής στάθμης από την προηγούμενη (π.χ -5V).
Το bit χαρακτηρίζεται επίσης ως η στοιχειώδης (η πιο μικρή) ποσότητα πληροφορίας που μπορεί να μεταφερθεί ή να αποθηκευτεί από τα ηλεκτρονικά κυκλώματα. Στην πράξη, χρησιμοποιούνται πιο συχνά τα εξής πολλαπλάσια του bit:
Kilobit = 210 bits = 1.024 bits
Megabit = 220 bits = 1.048.576 bits
Gigabit = 230 bits = 1.073.741.824 bits
Terabit = 240 bits = 1.099.511.627.776 bits
Η αντιστοίχιση των Kilobit, Megabit, Gigabit κλπ σε bits γίνεται με βάση το δυαδικό αριθμητικό σύστημα.
Το Byte
Το Byte χρησιμοποιείται ως βασική μονάδα μέτρησης ποσότητας πληροφορίας στα υπολογιστικά συστήματα. Ένα Byte αποτελείται από οκτώ ομαδοποιημένα bits (1 Byte = 8 bits). Συχνά χρησιμοποιούνται τα τέσσερα πολλαπλάσια του Byte, τα οποία στο δυαδικό αριθμητικό σύστημα αντιστοιχίζονται ως εξής:
KiloByte = 210 Bytes = 1.024 Bytes
MegaByte = 220 Bytes = 1.048.576 Bytes
GigaByte = 230 Bytes = 1.073.741.824 Bytes
TeraByte = 240 Bytes = 1.099.511.627.776 Bytes
Σε ό,τι αφορά την ποιοτική αξία του byte ως πληροφορίας και ως χωρητικότητας πρέπει να διευκρινιστούν τα εξής:
Όταν λέγεται ότι ένα αρχείο έχει πληροφορία 1 KByte, σημαίνει ότι αποτελείται από 1.024 bytes, δηλαδή 1024 επί 8 bit ( = 8192 συνολικά 0 και 1). Αυτό είναι το πραγματικό μέγεθος της πληροφορίας.
Όταν λέγεται ότι το αρχείο έχει χωρητικότητα 1 KByte σημαίνει πως στον αποθηκευτικό χώρο έχει καταλάβει θέσεις συνολικής αξίας 1.024 bytes, χωρίς αυτό να αντικατοπτρίζει το μέγεθος της πληροφορίας του, που μπορεί να είναι λιγότερη των 1.024 bytes. Δηλαδή, το μέγεθος του αρχείου μπορεί να είναι 804 bytes (μέγεθος πληροφορίας) και η χωρητικότητά του – οι θέσεις που καταλαμβάνει στο χώρο του αποθηκευτικού μέσου – να ισοδυναμεί με 1.024 bytes (μέγεθος χωρητικότητας).

Ταχύτητα μεταφοράς δεδομένων
Η μεταφορά δεδομένων από μια συσκευή (ή μονάδα του συστήματος) σε μία άλλη μπορεί να γίνει:
- Σειριακά, δηλαδή τα bits να μεταφέρονται το ένα μετά το άλλο. Στη σειριακή μετάδοση η ταχύτητα μεταφοράς δεδομένων (Data transfer rate) μετριέται σε bits ανά δευτερόλεπτο (bits/sec ή bits per second – bps), με πολλαπλάσια τα Kbps, Mbps και Gbps.
- Παράλληλα όπου κάθε φορά μεταφέρονται, συγχρόνως, ομάδες bits (οκτώ ή περισσότερα). Στην παράλληλη μετάδοση η ταχύτητα μεταφοράς δεδομένων μετριέται σε Bytes ανά δευτερόλεπτο (Bytes/sec ή Bytes per second – Bps), με πολλαπλάσια τα KBps, MBps και GBps.
Υποσυστήματα Υπολογιστή
Τα υποσυστήματα που πλαισιώνουν τη λειτουργία του υπολογιστή είναι αρκετά και θα αναλυθούν σταδιακά στις επόμενες ενότητες. Ορισμένα από αυτά παρατίθενται παρακάτω:
Το BIOS (Basic Input Output System) Το BIOS προέρχεται από τα αρχικά των λέξεων Basic Input/Output System (=Βασικό Σύστημα Εισόδου/Εξόδου). Πρόκειται για ένα πρόγραμμα μερικών Megabytes που είναι εγκατεστημένο σε ένα chip στη μητρική.
Αρχικά, το BIOS ήταν αποθηκευμένο σε ένα ολοκληρωμένο μνήμης ROM (Read Only Memory) και δεν ήταν δυνατή η τροποποίησή του. Στους σύγχρονους υπολογιστές το BIOS και οι ρυθμίσεις του αποθηκεύονται σε ένα ολοκληρωμένο κύκλωμα μνήμης EEPROM ή μνήμης flash. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να διαγραφεί και να ξανά προγραμματιστεί. Αυτό επιτρέπει την προσθήκη νέων χαρακτηριστικών, την επιδιόρθωση bugs, αλλά ταυτόχρονα καθιστά το BIOS ευαίσθητο σε πιθανή μόλυνση από malware.
Το BIOS είναι από τα σημαντικότερα προγράμματα στον υπολογιστή. Για την ακρίβεια, είναι το πρώτο πρόγραμμα που εκτελείται με την έναρξη του συστήματος, και το μοναδικό που είναι απολύτως απαραίτητο για να ανοίξει το PC.

Βασικές λειτουργίες του BIOS:
Αρχικοποίηση Υλικού και Έλεγχος Εκκίνησης Power-On Self Test (POST): Εκτελεί τον Έλεγχο Αυτο-Δοκιμής κατά την Εκκίνηση (Power-On Self-Test) για να διασφαλίσει ότι το υλικό λειτουργεί σωστά πριν φορτώσει το λειτουργικό σύστημα. Αν το POST εντοπίσει κάποιο πρόβλημα, εμφανίζει στην οθόνη προειδοποιητικό μήνυμα ή/και ενημερώνει με τη βοήθεια διακοπτόμενου ηχητικού σήματος.
Φόρτωση Λειτουργικού Συστήματος: Όταν το POST ολοκληρωθεί με επιτυχία τότε φορτώνεται το λειτουργικό σύστημα, το οποίο αναλαμβάνει πλέον τον έλεγχο του υπολογιστικού συστήματος.
Διαχείριση Ρυθμίσεων Συστήματος: Επιτρέπει στον χρήστη να ρυθμίσει παραμέτρους όπως η σειρά εκκίνησης των αποθηκευτικών μέσων, ρυθμίσεις επεξεργαστή (CPU), μνήμης, θυρών εισόδου-εξόδου.
Ασφάλεια: Μπορεί να προστατεύει τη διαδικασία εκκίνησης με κωδικό πρόσβασης.
Τα σύγχρονα λειτουργικά συστήματα συνήθως αναλαμβάνουν εξ’ ολοκλήρου τον έλεγχο των συσκευών αφού έχουν φορτώσει, και δεν βασίζονται πλέον στο BIOS. Αν όμως κάποια συσκευή είναι απενεργοποιημένη από το BIOS, θα είναι εντελώς αόρατη στο λειτουργικό σύστημα, σαν να μην υπάρχει καν στον υπολογιστή.
Η είσοδος στο μενού των ρυθμίσεων γίνεται κρατώντας πατημένο το πλήκτρο [DEL] ή κάποιο άλλο που θα μας υποδεικνύει ο κατασκευαστής της μητρικής, τη στιγμή που ξεκινά ο υπολογιστής και μετά το πέρας της εκτέλεσης του POST. Ενώ για να βγούμε από το BIOS Setup πατάμε το πλήκτρο [Esc] και αφού απαντήσουμε με [Υ] (Yes) στην επιλογή «Save & Exit Setup» ή «Exit without Saving», ανάλογα.
Το UEFI είναι η μετεξέλιξη του BIOS και προέρχεται από τα αρχικά της φράσης Unified Extensible Firmware Interface. Προφέρεται ” Γιού-ι-φαϊ “, όπως το ” Unify ” χωρίς το ” n “.

Βασικές Λειτουργίες του UEFI:
Αρχικοποίηση Υλικού: Προετοιμάζει όλα τα εξαρτήματα υλικού (hardware) του υπολογιστή κατά την εκκίνηση.
Φόρτωση Λειτουργικού Συστήματος: Φορτώνει το λειτουργικό σύστημα (όπως τα Windows ή το Linux) και άλλα προγράμματα εκκίνησης.
Ρύθμιση Παραμέτρων: Επιτρέπει στον χρήστη να ρυθμίζει διάφορες παραμέτρους του συστήματος μέσω του UEFI Setup Utility.
Βασικές Διαφορές και Πλεονεκτήματα σε Σχέση με το BIOS:
Ταχύτερη Εκκίνηση: Οι σύγχρονοι υπολογιστές με UEFI εκκινούν πολύ πιο γρήγορα από τους παλιούς με BIOS.
Βελτιωμένη Ασφάλεια (Secure Boot): Το UEFI περιλαμβάνει τη λειτουργία Secure Boot, η οποία επιτρέπει μόνο την εκτέλεση ψηφιακά υπογεγραμμένου κώδικα κατά την εκκίνηση, προστατεύοντας από κακόβουλο λογισμικό (bootkits).
Υποστήριξη Μεγάλων Δίσκων: Υποστηρίζει σκληρούς δίσκους με διαμερίσματα μεγαλύτερα από 2TB, κάτι που το παλιό BIOS δεν μπορούσε.
Πιο Σύγχρονο Περιβάλλον: Παρέχει ένα πιο φιλικό και μοντέρνο περιβάλλον ρύθμισης, συχνά με υποστήριξη ποντικιού και γραφικά ενώ παρέχει και τη χρήση δικτύου.
Bios vs UEFI
Πώς εκκινεί το παλιό BIOS (Legacy Boot)
Το BIOS είναι “τυφλό” όσον αφορά τα αρχεία.
- Μόλις ανοίξει ο υπολογιστής, το BIOS κοιτάζει τη λίστα προτεραιότητας (π.χ. Σκληρός Δίσκος).
- Πηγαίνει στον πρώτο-πρώτο τομέα αυτού του δίσκου (το MBR).
- Εκτελεί τον υποτυπώδη κώδικα που βρίσκεται εκεί, ο οποίος με τη σειρά του “ξυπνάει” τον bootloader του λειτουργικού (π.χ. των Windows).
Πώς εκκινεί το σύγχρονο UEFI
Το UEFI λειτουργεί σαν ένα μικρό, αυτόνομο λειτουργικό σύστημα. Μπορεί και διαβάζει κανονικά αρχεία και συστήματα αρχείων (όπως το FAT32).
- Το UEFI δεν ψάχνει στην αρχή του δίσκου.
- Διαβάζει τις ρυθμίσεις του από τη μνήμη NVRAM της μητρικής και πηγαίνει απευθείας σε ένα ειδικό διαμέρισμα του δίσκου που λέγεται ESP (EFI System Partition).
- Εκεί αναζητά και εκτελεί απευθείας ένα συγκεκριμένο αρχείο με κατάληξη
.efi(για παράδειγμα, τοbootmgfw.efiγια τα Windows).
Συνεπώς, το UEFI είναι αυτό που εκκινεί τα σύγχρονα συστήματα, απλώς το κάνει με πολύ πιο έξυπνο, γρήγορο και ασφαλή τρόπο (υποστηρίζοντας και το Secure Boot για την αποτροπή κακόβουλου λογισμικού).
Η βασική διαφορά στη διαδικασία εκκίνησης (boot process) συνοψίζεται στον παρακάτω πίνακα:
| Χαρακτηριστικό | Παλιό BIOS (Legacy) | Σύγχρονο UEFI |
|---|---|---|
| Τύπος Διαμερίσματος Δίσκου | MBR (Master Boot Record) | GPT (GUID Partition Table) |
| Πού ψάχνει για να ξεκινήσει; | Στον πρώτο τομέα (sector) του δίσκου. | Σε ένα συγκεκριμένο αρχείο .efi. |
| Τοποθεσία Bootloader | Κρυμμένος κώδικας εκκίνησης στο MBR. | Σε κανονικό διαμέρισμα δίσκου (ESP – EFI System Partition). |
| Ταχύτητα Εκκίνησης | Πιο αργή (εκτελείται σε 16-bit). | Πολύ πιο γρήγορη (εκτελείται σε 32/64-bit). |
Επικοινωνία Συσκευών με τον επεξεργαστή
Όπως έχει αναφερθεί συσκευές όπως η οθόνη, το πληκτρολόγιο, το ποντίκι, ο εκτυπωτής, ο σαρωτής κλπ, που πλαισιώνουν την κεντρική μονάδα του υπολογιστή ονομάζονται περιφερειακές συσκευές ή περιφερειακές μονάδες. Οι περιφερειακές συσκευές αντιμετωπίζονται από τον επεξεργαστή σαν μια ή περισσότερες διευθύνσεις (θέσεις) μνήμης. Όταν ο επεξεργαστής θέλει να μεταφέρει δεδομένα σε μία περιφερειακή συσκευή επικοινωνεί με τη συσκευή μέσω των διευθύνσεων της μνήμης που της αντιστοιχούν, όπως θα έκανε και με τη μνήμη. Με ανάλογο τρόπο λαμβάνει δεδομένα από κάποια περιφερειακή συσκευή.

Αίτημα Διακοπής IRQ (Interrupt ReQuest)
Κάθε συσκευή που συνδέεται στον υπολογιστή έχει στη διάθεσή της ένα μοναδικό σήμα με το οποίο μπορεί να ειδοποιεί τον επεξεργαστή, κάθε φορά που θέλει να επικοινωνήσει μαζί του, προκειμένου να εκτελεστεί μια εργασία. Το σήμα αυτό ονομάζεται IRQ (αίτημα διακοπής).
Στα παλαιότερα συστήματα, ήταν σύνηθες οι συσκευές να έχουν έναν μοναδικό αριθμό IRQ (από 0 έως 15) και η ταυτόχρονη χρήση του ίδιου αριθμού από δύο συσκευές δημιουργούσε συγκρούσεις (IRQ conflicts). Αυτό μπορούσε να προκαλέσει προβλήματα, όπως δυσλειτουργίες ή «πάγωμα» του υπολογιστή.
Στους σύγχρονους υπολογιστές οι γραμμές IRQ είναι περισσότερες. Οι συγκρούσεις IRQ έχουν πρακτικά εξαλειφθεί χάρη στις τεχνολογίες “Plug and Play” και το σύστημα δίαυλου PCI, που επιτρέπουν την κοινή χρήση των IRQ από πολλαπλές συσκευές, και τη διαχείρισή τους από το λειτουργικό σύστημα.
Η σειρά με την οποία εξυπηρετούνται οι συσκευές είναι ανάλογη με τον αριθμό IRQ που κατέχουν. Ο Προγραμματιζόμενος ελεγκτής διακοπών είναι ένα κύκλωμα το οποίο διαχειρίζεται τα σήματα διακοπής που στέλνουν οι συσκευές προς τον επεξεργαστή. Όταν φθάνουν περισσότερα IRQ ταυτόχρονα, ο ελεγκτής διακοπών αποφασίζει για την προτεραιότητα εξυπηρέτησης των σημάτων διακοπής.

Απευθείας Προσπέλαση Μνήμης DMA (Direct Memory Access)
Η διαδικασία DMA επιτρέπει στην μνήμη RAM να επικοινωνεί με τις περιφερειακές συσκευές χωρίς τη μεσολάβηση του επεξεργαστή. Έτσι κατά τη διάρκεια μεταφοράς των δεδομένων, από τη μνήμη σε κάποια περιφερειακή συσκευή ή αντίστροφα, ο επεξεργαστής είναι ελεύθερος να εκτελεί άλλες εργασίες. Ο ελεγκτής DMA είναι ένα κύκλωμα το οποίο παίρνει εντολή από τον επεξεργαστή για μεταφορά δεδομένων μεταξύ συγκεκριμένης συσκευής σε συγκεκριμένη διεύθυνση μνήμης, την οποία στη συνέχεια εκτελεί. Για το σκοπό αυτό ο ελεγκτής DMA διαθέτει ειδικά σήματα τα οποία χρησιμοποιούνται για την επικοινωνία επεξεργαστή, μνήμης και συσκευών. Ο ελεγκτής DMA διαθέτει επτά ανεξάρτητα κανάλια DMA, με τα οποία μπορεί να επικοινωνεί με αντίστοιχες συσκευές.

Εργ. Μάθημα 2β : Υλικό και Λογισμικό Υπολογιστή
Εισαγωγή
Ο πρώτος προσωπικός υπολογιστής κατασκευάστηκε από την εταιρεία IBM το 1981 και ήταν βασισμένος στον επεξεργαστή 8088 της εταιρείας Intel. Η συχνότητα λειτουργίας του επεξεργαστή ήταν 4,77 ΜHz. Ο υπολογιστής αυτός είχε 16 ΚΒ βασική μνήμη RAM και έναν οδηγό εύκαμπτης δισκέτας χωρητικότητας 160 ΚΒ.

Η συχνότητα λειτουργίας του επεξεργαστή είναι ένα μέτρο της ταχύτητάς του: όσο μεγαλύτερη είναι τόσο γρηγορότερος είναι ο επεξεργαστής.
Έκτοτε η τεχνολογία των προσωπικών υπολογιστών έχει προχωρήσει πάρα πολύ. Οι σύγχρονοι προσωπικοί υπολογιστές έχουν δυνατότητες πολλαπλάσιες αυτών του πρώτου προσωπικού υπολογιστή. Η εξέλιξη των υπολογιστών έχει δείξει ότι, πρακτικά, η ταχύτητα επεξεργασίας δεδομένων και η χωρητικότητα των αποθηκευτικών μέσων ενός προσωπικού υπολογιστή διπλασιάζεται περίπου κάθε δύο με τρία χρόνια.

Ο προσωπικός υπολογιστής
Αρχιτεκτονική προσωπικού υπολογιστή
Όπως βλέπουμε, ο προσωπικός υπολογιστής αποτελείται από την κεντρική μονάδα επεξεργασίας (ΚΜΕ), τη μνήμη και ένα πλήθος περιφερειακών μονάδων. Όλα τα παραπάνω συνδέονται στο διάδρομο του συστήματος ώστε να είναι δυνατή η επικοινωνία μεταξύ τους. Ο διάδρομος αυτός είναι κατάλληλα σχεδιασμένος ώστε να επιτρέπει την επέκταση του συστήματος με εύκολη σύνδεση πάνω σε αυτόν διαφόρων νέων περιφερειακών μονάδων. Για το σκοπό αυτό ο διάδρομος διαθέτει ειδικές υποδοχές επέκτασης (expansion slots) πάνω στις οποίες συνδέονται οι κάρτες επέκτασης του προσωπικού υπολογιστή. Οι κάρτες αυτές διαθέτουν επιπλέον κυκλώματα που επεκτείνουν τις δυνατότητες του υπολογιστή.

Βασική αρχιτεκτονική προσωπικού υπολογιστή
Καθώς εξελίσσεται η τεχνολογία των επεξεργαστών, η συχνότητα λειτουργίας τους διαρκώς αυξάνει και κατά συνέπεια αυξάνεται και η συχνότητα λειτουργίας του διαδρόμου του συστήματος. Επειδή οι περιφερειακές μονάδες αδυνατούν να λειτουργήσουν σε πολύ υψηλές συχνότητες, δημιουργήθηκε η ανάγκη ύπαρξης δύο διαφορετικών διαδρόμων στον προσωπικό υπολογιστή. Ο ένας διάδρομος λειτουργεί σε υψηλή συχνότητα και είναι ο διάδρομος στον οποίο συνδέονται η ΚΜΕ και η μνήμη. Ο άλλος διάδρομος λειτουργεί σε χαμηλότερη συχνότητα και σε αυτόν συνδέονται οι υπόλοιπες περιφερειακές μονάδες. Επιπλέον, συχνά σε ένα σύστημα προσωπικού υπολογιστή, όπως βλέπουμε στο παρακάτω σχήμα, μπορούν να υπάρχουν δύο διάδρομοι για περιφερειακές μονάδες: ένας χαμηλής συχνότητας για τα αργά περιφερειακά παλιότερης τεχνολογίας και ένας υψηλότερης συχνότητας για τα γρήγορα περιφερειακά τελευταίας τεχνολογίας. Για να είναι δυνατή η επικοινωνία μεταξύ της ΚΜΕ, της μνήμης και των περιφερειακών μονάδων που βρίσκονται συνδεδεμένες σε διαφορετικούς διαδρόμους, υπάρχουν γέφυρες που συνδέουν τους διαδρόμους των περιφερειακών μονάδων και τον διάδρομο της ΚΜΕ μεταξύ τους. Επίσης, σε κάθε διάδρομο περιφερειακών υπάρχουν υποδοχές επέκτασης για τη σύνδεση νέων, αργών ή γρήγορων, περιφερειακών μονάδων.
Βασικά τμήματα ενός προσωπικού υπολογιστή
Παρατηρώντας εξωτερικά έναν προσωπικό υπολογιστή βλέπουμε ότι αποτελείται από τέσσερα ξεχωριστά τμήματα:
• το πληκτρολόγιο και το ποντίκι τα οποία χρησιμοποιούνται για την εισαγωγή δεδομένων και τον έλεγχο του προσωπικού υπολογιστή,
• την οθόνη στην οποία εμφανίζονται πληροφορίες για τον χρήστη καθώς και τα αποτελέσματα της επεξεργασίας των δεδομένων του προσωπικού υπολογιστή,
• την κεντρική μονάδα στην οποία βρίσκονται τα βασικότερα κυκλώματα του υπολογιστή

Αρχιτεκτονική σύγχρονου προσωπικού υπολογιστή
Η κεντρική μονάδα
Η κεντρική μονάδα περιλαμβάνει τα πιο σημαντικά μέρη του προσωπικού υπολογιστή. Εξωτερικά είναι ένα μεταλλικό κουτί. Μέσα σε αυτό το κουτί βρίσκονται η μητρικη πλακέτα, ο επεξεργαστής, η μνήμη και οι βασικές περιφερειακές μονάδες, όπως τα αποθηκευτικά μέσα (π.χ. σκληρός δίσκος HDD, SSD, μονάδα CD-ROM) και οι υποδοχές επέκτασης για τη σύνδεση άλλων περιφερειακών συσκευών. Πάνω στην μητρική πλακέτα βρίσκονται όλα τα κυκλώματα που απαιτούνται για την επικοινωνία των περιφερειακών μονάδων καθώς και για τη σύνδεση άλλων περιφερειακών μονάδων που δεν βρίσκονται μέσα στην κεντρική μονάδα. Τέτοιες μονάδες είναι η οθόνη, το πληκτρολόγιο και το ποντίκι. Στο παρακάτω σχήμα φαίνεται μια άποψη της κεντρικής μονάδας.
Όπως βλέπουμε μέσα στην κεντρική μονάδα υπάρχουν:
• το τροφοδοτικό
• η μητρική πλακέτα (motherboard)
• τα αποθηκευτικά μέσα
• υποδοχές για τις κάρτες επέκτασης
• θύρες σύνδεσης των εξωτερικών συσκευών

Το τροφοδοτικό
Το τροφοδοτικό είναι συνήθως τοποθετημένο στο πίσω μέρος της κεντρικής μονάδας και είναι αυτό που παρέχει ρεύμα σε ολόκληρο τον προσωπικό υπολογιστή.
Από αυτό φεύγουν καλώδια με ειδικά βύσματα που καταλήγουν στα διάφορα μέρη του υπολογιστή για να τους δώσουν την απαραίτητη, για τη λειτουργία τους, τάση.
Στο τροφοδοτικό υπάρχουν ανεμιστήρες, οι οποίοι χρησιμεύουν στην ψύξη των κυκλωμάτων του.
Η μητρική πλακέτα
Η μητρική πλακέτα (motherboard) είναι η πλακέτα πάνω στην οποία είναι τοποθετημένα τα κυριότερα ηλεκτρονικά κυκλώματα του υπολογιστή. Πάνω σε αυτή τοποθετούνται η ΚΜΕ, η μνήμη και όλα τα κυκλώματα που απαιτούνται για την υποστήριξη των περιφερειακών συσκευών.
Αποθηκευτικά Μέσα
Στην μπροστινή πλευρά της κεντρικής μονάδας υπάρχουν ειδικές θέσεις στις οποίες τοποθετούνται οδηγοί αποθηκευτικών μέσων, όπως σκληροί δίσκοι HDD, SSD και οδηγοί CD-ROM.
Το πλήθος και το μέγεθος των θέσεων για τα αποθηκευτικά μέσα ποικίλλει ανάλογα με το είδος και το μέγεθος του κουτιού της κεντρικής μονάδας. Υπάρχουν δύο είδη κουτιών:
- τα επιτραπέζια (desktop) τα οποία είναι παραλληλεπίπεδα κουτιά που τοποθετούνται οριζόντια πάνω στο γραφείο και πάνω σε αυτά τοποθετείται η οθόνη και
- οι πύργοι (tower) οι οποίοι είναι παραλληλεπίπεδα κουτιά που τοποθετούνται όρθια πάνω στο γραφείο (δίπλα στην οθόνη) ή στο πάτωμα (δίπλα από τα πόδια του χρήστη). Υπάρχουν διάφορα μεγέθη πύργων όπως φαίνεται στην παρακάτω εικόνα. Όσο μεγαλύτερο είναι το κουτί της κεντρικής μονάδας, τόσο περισσότερες θέσεις για αποθηκευτικά μέσα διαθέτει αλλά και υποδοχές επέκτασης.

Διάφορα είδη κουτιών κεντρικής μονάδας
Στο πίσω μέρος της κεντρικής μονάδας υπάρχουν ειδικά ανοίγματα που επιτρέπουν την πρόσβαση στις υποδοχές εισόδου και εξόδου των καρτών επέκτασης. Οι κάρτες αυτές συνδέονται σε ειδικές υποδοχές που λέγονται υποδοχές επέκτασης της μητρικής πλακέτας. Οι κάρτες επέκτασης μας δίνουν τη δυνατότητα να συνδέσουμε στο υπολογιστικό σύστημα νέες περιφερειακές μονάδες όπως συσκευές ήχου και εικόνας, δικτύου κτλ.

Πίσω όψη της κεντρικής μονάδας υπολογιστή
Στο πίσω μέρος της κεντρικής μονάδας και από την εξωτερική μεριά υπάρχουν ακόμα διάφορες υποδοχές για τη σύνδεση εξωτερικών μονάδων. Στο παραπάνω σχήμα βλέπουμε τις υποδοχές σύνδεσης του πληκτρολογίου, του ποντικιού, της οθόνης και του καλωδίου τροφοδοσίας για τη σύνδεση του υπολογιστή με το ηλεκτρικό δίκτυο.
Τέλος, στην πρόσοψη του υπολογιστή υπάρχει μια σειρά ενδεικτικών λυχνιών και διακοπτών καθώς και πρόσθετες θύρες usb και είσοδος-έξοδος ήχου . Έτσι, μπορούμε να διακρίνουμε την ενδεικτική λυχνία λειτουργίας του υπολογιστή, την ενδεικτική λυχνία λειτουργίας του σκληρού δίσκου, τον διακόπτη RESET μέσω του οποίου μπορούμε να επανεκκινήσουμε τον υπολογιστή και τον διακόπτη ΟΝ/OFF μέσω του οποίου θέτουμε σε λειτουργία τον προσωπικό υπολογιστή.

Λογισμικό
Το λογισμικό (software) αποτελείται από ένα σύνολο εντολών οι οποίες, αν και γράφονται από τον άνθρωπο ως κείμενο, τελικά μέσω ειδικών διεργασιών, παίρνουν μια μορφή που μπορεί να είναι κατανοητή από τα κυκλώματα του ηλεκτρονικού υπολογιστή που θα τις εκτελέσει. Το λογισμικό ενός υπολογιστή μπορεί να χωριστεί σε δύο βασικές κατηγορίες:
- τα λειτουργικά συστήματα και
- τα Λογισμικά εφαρμογών.
Τα λειτουργικά συστήματα (Operating Systems – OS) είναι λογισμικά τα οποία «καθοδηγούν» το υλικό ενός ηλεκτρονικού υπολογιστή για να αξιοποιεί και να διαχειρίζεται τους πόρους που διαθέτει και να εκτελεί τα λογισμικά εφαρμογών. Σε έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή δεν μπορεί να είναι συγχρόνως σε λειτουργία περισσότερα του ενός λειτουργικά συστήματα. Μερικά από τα πιο γνωστά λειτουργικά συστήματα είναι το Linux, τα Windows, το IOS, τα Windows Server 2025 κτλ.
Τα λογισμικά εφαρμογών (application software) σχετίζονται με τις εργασίες που επιθυμούμε να εκτελέσει ο υπολογιστής, λόγου χάρη οι κειμενογράφοι, τα λογιστικά φύλλα, τα λογισμικά επεξεργασίας εικόνας και ήχου κ.ά. ανήκουν στην κατηγορία των προγραμμάτων εφαρμογών. Όπως προαναφέρθηκε, τα λογισμικά εφαρμογών μπορούν να επιτελέσουν το έργο τους εφόσον προηγουμένως έχει εγκατασταθεί στον υπολογιστή το κατάλληλο λειτουργικό σύστημα, το οποίο θα αναλάβει την εκτέλεσή τους.
