Κεφ. 4 Το Εναλλασσόμενο Ρεύμα

Κεφ. 4 Το Εναλλασσόμενο Ρεύμα

Πηγή: Σχολικό βιβλίο

Εισαγωγή

Δύο είναι οι κύριοι λόγοι για τη μεγάλη διάδοση του εναλλασσόμενου ρεύματος:
α) Η δυνατότητα ανύψωσης και υποβιβασμού της ηλεκτρικής τάσης.
β) Η δυνατότητα χρήσης τριφασικών ρευμάτων.

Για τη μεταφορά της ηλεκτρικής ενέργειας χρησιμοποιείται υψηλή τάση ώστε για την ίδια ισχύ να απαιτείται μικρότερη ένταση ρεύματος. Ένα ποσοστό της μεταφερόμενης ηλεκτρικής ενέργειας μετατρέπεται στους αγωγούς μεταφοράς σε θερμότητα σύμφωνα με τη σχέση: P = I2 · R

Όσο μικρότερο είναι το ρεύμα τόσο μικρότερες θα είναι οι απώλειες με τη μορφή θερμότητας, ακόμα και για μεγαλύτερη αντίσταση αγωγού. Επιπλέον, είναι δυνατή η χρήση αγωγών με μικρότερη διατομή, άρα να μειωθεί το κόστος κατασκευής των γραμμών μεταφοράς.


4.1 Συνεχές και Εναλλασσόμενο Ρεύμα

  • Το συνεχές ρεύμα δημιουργείται από πηγές που παρέχουν σταθερή τάση ως προς το χρόνο. Συνεπώς και η ένταση του συνεχούς ρεύματος παραμένει σταθερή ως προς το χρόνο.

Το Εναλλασσόμενο ρεύμα δημιουργείται από πηγές που εναλλάσσεται η πολικότητά τους σε τακτά χρονικά διαστήματα. Έτσι, μεταβάλλεται η φορά κίνησης των ηλεκτρονίων και η ένταση μεταβάλλεται με το χρόνο.

Προσομοίωση – Σύγκριση συνεχούς και εναλλασσόμενου ρεύματος (everycircuit).

Με το κύκλωμα της προσομοίωσης μπορούμε να δούμε την εναλλαγή της φοράς κίνησης του ρεύματος στην αντίσταση, όπως γίνεται με το εναλλασσόμενο ρεύμα. Με κλικ πάνω στο διακόπτη αλλάζει η πολικότητα και η φορά του ρεύματος.

Παραγωγή εναλλασσόμενου ρεύματος – EveryCircuit

Αν στο παραπάνω κύκλωμα οι εναλλαγές της πολικότητας της πηγής γίνονται σε ίσα χρονικά διαστήματα, τότε το εναλλασσόμενο ρεύμα είναι και περιοδικό.

  • Ο χρόνος μιας πλήρους εναλλαγής, δηλαδή ο χρόνος που απαιτείται για να μετατραπεί το ρεύμα από θετικό σε αρνητικό και στη συνέχεια σε θετικό της ίδιας τιμής, ονομάζεται περίοδος.
  • Η περίοδος συμβολίζεται με το γράμμα Τ και μετριέται σε sec. Χωρίζεται σε δύο ημιπεριόδους: τη θετική ημιπερίοδο (Τ/2), κατά την οποία η ένταση I έχει θετική τιμή και την αρνητική ημιπερίοδο κατά την οποία έχει αρνητική τιμή.
  • Ως συχνότητα ορίζεται ο αριθμός των εναλλαγών στη μονάδα του χρόνου. Η συχνότητα συμβολίζεται με το γράμμα f και μετριέται σε Hz (Hertz).
  • To Hz ορίζεται ως ο αριθμός των εναλλαγών σε χρόνο 1s

Σε πολλές εφαρμογές χρησιμοποιούνται πολλαπλάσια του Hz όπως:
1 kHz = 1000 Hz = 103 Hz
1 MHz = 1.000.000 Hz = 106 Hz


Μεταξύ της περιόδου Τ και της συχνότητας f ισχύει η σχέση:


Παράδειγμα
Η συχνότητα του ρεύματος της ΔΕΗ είναι f = 50 Hz. Η περίοδος (ο χρόνος μιας εναλλαγής του ρεύματος) Τ είναι:


4.2 Το Εναλλασσόμενο ημιτονοειδές ρεύμα


Το εναλλασσόμενο ημιτονοειδές ρεύμα παράγεται από τις ηλεκτρογεννήτριες και έχει τη μορφή του παρακάτω σχήματος.

  • Η ονομασία ημιτονοειδές αναφέρεται στη μορφή της καμπύλης του ρεύματος στο διάγραμμα I – t η οποία ακολουθεί τη μαθηματική συνάρτηση του ημιτόνου y = ημx.
  • Το ημιτονοειδές ρεύμα μεταβάλλεται μεταξύ μιας μέγιστης θετικής τιμής Im και μιας ελάχιστης – Im.
  • Τα ηλεκτρόνια στο εναλλασσόμενο ρεύμα εκτελούν παλινδρομικές κινήσεις και συγκρούονται με τα άτομα του αγωγού και αναπτύσσεται θερμότητα. Κατά συνέπεια όλες οι συσκευές που μετατρέπουν την ηλεκτρική ενέργεια σε θερμότητα (π.χ. θερμοσίφωνας, λαμπτήρες πυράκτωσης) μπορούν να λειτουργούν, τόσο στο συνεχές, όσο και στο εναλλασσόμενο ρεύμα.
  • Ενεργός τιμή του εναλλασσόμενου ρεύματος Ιεν, πλάτους Im, είναι η τιμή του εναλλασσόμενου ρεύματος που έχει τα ίδια θερμικά αποτελέσματα με το συνεχές ρεύμα με την ίδια τιμή.

Ό τύπος υπολογισμού της ενεργού τιμής Ιεν  του εναλλασσόμενου ρεύματος με μέγιστη τιμή πλάτους Im είναι:

Αντίστοιχα μια ηλεκτρική πηγή, που παράγει εναλλασσόμενη τάση, μεταβαλλόμενη μεταξύ Um και -Um, έχει ενεργό τιμή Uεν = 0,707 Um.

Όταν αναφερόμαστε στην τάση και στην ένταση του ρεύματος, σε κυκλώματα εναλλασσόμενου ρεύματος, (όπως στο δίκτυο της ΔΕΗ) εννοούμε την ενεργό τάση Uεν και την ενεργό ένταση Ιεν του ρεύματος και όχι τις μέγιστες τιμές τους Um και Im .


Προσομοίωση κυκλώματος με πηγή εναλλασσόμενης τάσης και ρεύματος everycircuit

Εναλλασσόμενο Ρεύμα AC – EveryCircuit